6.000 clubs betalen subsidie voor 400 clubs

Minister Edith Schippers (foto: ministerie van VWS).
Jan Janssens
In de toekomst zal een deel van de artikelen op deze site alleen toegankelijk zijn voor leden van SportclubNL. Maar zover is het nog niet. Voorlopig kan iedereen alles gratis lezen. Ook dit artikel.

Maandag vergadert de Tweede Kamer over de sportbegroting van VWS. Doorgaans is er maar weinig belangstelling voor deze vergadering. Dat is jammer, want er worden soms verstrekkende beleidswijzigingen besproken. Drie jaar geleden werd een motie ingediend die bedoeld was om sportclubs te ondersteunen bij het investeren in duurzame energie. De minister pakte de motie op en gaf daar een bijzondere draai aan. Het resultaat is nu bekend: 6.000 clubs leveren jaarlijks gemiddeld €1.500 in. Zij maken het mogelijk dat elk jaar 400 clubs een subsidie krijgen. Een goedbedoelde motie met onbedoelde gevolgen. Wat is er precies gebeurd? Hoe kon de minister hiermee wegkomen? Waar waren de landelijke sportorganisaties toen het erop aan kwam? Een uitgebreide reconstructie. Hoe minister Schippers de sport ‘een sigaar uit eigen doos’ presenteerde.

Even terug in de tijd: invoering ecotax

Voor een goed begrip van de zaak moeten we terug in het verleden. Naar 1995-1996 om precies te zijn. In dat jaar besloot het paarse kabinet om het belastingstelsel te gaan vergroenen. De regulerende energieheffing ofwel ecotax werd ingevoerd. Daardoor werd de energie een stuk duurder. Omdat het niet bedoeling was dat de lasten stegen, werden tegelijkertijd een aantal fiscale maatregelen getroffen die de hogere energieprijzen compenseerden. Zo werden de vennootschapsbelasting, de loonheffing en de inkomstenbelasting verlaagd. Bedrijven en huishoudens gingen per saldo daardoor niet meer betalen.

Voor de sport pakte dat anders uit. Omdat sportclubs geen winst maken en hoofdzakelijk op vrijwilligers draaien, hadden zij niets aan de belastingcompensaties. Zij werden alleen met hogere energielasten geconfronteerd. NOC*NSF wees de politiek op deze onevenwichtige uitwerking en vond gehoor voor haar klacht. Er kwam een speciale regeling om sportclubs (en ook andere organisaties die het zelfde schuitje zaten, zoals kerken, scouting enzovoorts) te compenseren voor hun veel hogere energielasten.

Jarenlang heeft deze regeling bestaan. Sportclubs konden hun energierekening naar de bond opsturen en VWS betaalde vervolgens de betaalde ecotax terug aan de clubs. De vergroening van het belastingstelsel ging ondertussen onverdroten door. De energiebelasting werd stelselmatig opgeschroefd. De compensatie voor de ecotax hield daarmee geen gelijke tred. Een situatie die steeds onrechtvaardiger werd maar dat ging zo sluipend dat niemand zich daar druk over maakte. De laatste jaren kregen de clubs uiteindelijk niet meer dan de helft van de door hen betaalde ecotax terug. In totaal was daar steeds een bedrag van ongeveer €9.000.000 mee gemoeid.

Drie jaar geleden: motie Bruins Slot - Dijkstra

Vanwege stijgende energieprijzen, oplopende energiebelasting en een groeiend milieubewustzijn zijn in de afgelopen jaren veel bedrijven, huishoudens en ook sportclubs gaan investeren in energiebesparende maatregelen. Voor bedrijven en huishoudens waren daarvoor interessante fiscale lokkertjes. Voor sportclubs ontbraken die. Dus dachten de Tweede Kamerleden Hanke Bruins Slot (CDA) en Pia Dijkstra (D66) laten we ook de clubs een handje helpen. Zij dienden bij de behandeling van de begroting van VWS in 2012/2013 een motie in:

“De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat sportverenigingen grootverbruikers van energie zijn en dat bijvoorbeeld het gebruik van ledverlichting op sportvelden tot minder energieverbruik leidt; constaterende dat sportverenigingen geen winst maken en daarom geen gebruik kunnen maken van bijvoorbeeld de EIA en de Vamil; verzoekt de regering, te onderzoeken of het mogelijk is om voor sportverenigingen een soortgelijke regeling te maken die het gebruik van duurzame energie bij sportverenigingen stimuleert, en gaat over tot de orde van de dag.”

Minister doet onderzoek

De minister pakte de motie voortvarend op, zo maakt zij duidelijk in een brief aan de Kamer: “Er is een sense of urgency om kosten te besparen; energiebesparende maatregelen kunnen hieraan een bijdrage leveren.” Ze kondigt een onderzoek aan om “te verkennen welke quick wins op het gebied van energiebesparing in de sport kunnen worden gemaakt, of er voor invoering voldoende draagvlak is in de sector en zo ja, op welke wijze hieraan een duurzame impuls kan worden gegeven.”

Bij de behandeling van de begroting 2013/2014 kwam zij erop terug. Toen berichtte zij de Kamer dat zij Agentschap NL een onderzoek had laten doen naar de mogelijkheden voor energiebesparende maatregelen en dat zij daarover ook overleg had gevoerd met de sportsector vertegenwoordigd door NOC*NSF en het Waarborgfonds Sport. Daaruit was naar voren gekomen dat “veel energiebesparende maatregelen grote investeringen met lange terugverdientijden vergen waardoor investeringsbeslissingen vaak negatief uitvallen”. Dat ook nog eens versterkt werd “doordat veel sportverenigingen en andere eigenaren van sportaccommodaties vaak zelf de middelen ontberen om de investering te financieren”.

Een subsidieregeling was mogelijk, maar dan moesten er ook flankerende maatregelen komen om de kredietverlening voor dergelijke investeringen te bevorderen. Hoe dat zou kunnen, moest verder worden onderzocht, zo stelde de bewindsvrouw.

De spreekwoordelijke sigaar

Zoals zo vaak, bleek het venijn in de staart te zitten. De uitsmijter van haar brief: “De financiële gevolgen van maatregelen die ik uiteindelijk zal voorstellen worden gedekt uit de teruggave regeling energiebelasting voor sportverenigingen die ik dan voornemens ben te beëindigen. Ik zal dit overigens niet eerder doen dan vanaf 1 januari 2015.”

Kortom, de minister verbond opeens de invoering van een subsidieregeling voor sportclubs aan de intrekking van de ecotax-compensatie voor diezelfde sportclubs. Een curieuze gang van zaken. Zo was de motie niet bedoeld geweest, zo liet Bruins Slot de minister weten. Het kamerlid zag “weinig meerwaarde in een nieuwe regeling als de regeling van de teruggave van de energiebelasting verdwijnt” en kwalificeerde het voorstel van de minister als “een spreekwoordelijke sigaar uit eigen doos”.

Geen ruimte

De minister was daar niet van onder de indruk. Ze vond dat de teruggaveregeling beter vervangen kon worden door een regeling die energiebesparing stimuleerde “en daarmee voor sportverenigingen naast inkomsten ook lagere kosten (door minder energieverbruik)” kon opleveren. Bovendien was er “binnen de begroting van VWS geen ruimte om een nieuwe regeling in het leven te roepen met behoud van de teruggave regeling energiebelasting.” En zag zij ook daarbuiten geen mogelijkheden.

Met de sport zou de wenselijkheid van een eventuele overgangsregeling worden besproken, maar zo waarschuwde de minister meteen, die zou bekostigd moeten worden uit hetzelfde budget: “Dit zou betekenen dat het budget voor de regeling in het eerste jaar beduidend lager zou worden.”

Ook een ander argument dat niet genoemd werd, zou volgens ingewijden een rol hebben gespeeld bij het inruilen van de ecotax-compensatie voor een subsidieregeling. De directie Sport van het ministerie zou al veel langer van deze regeling af hebben gewild omdat zij zich als beleidsdirectie wilde profileren en zich niet langer bezig wilde houden met de uitvoering van maatregelen.

Geen overgangsregeling

In het najaar van 2014 bleek dat er geen overgangsregeling kwam. De regeling die bijna twintig jaar had bestaan werd van de ene op de andere dag afgeschaft. De minister informeerde de Kamer in oktober dat sportclubs nog uitsluitend over dat lopende kalenderjaar ecotax compensatie zouden kunnen aanvragen, dat in de loop van 2015 de nieuwe subsidieregeling zou worden gepubliceerd en dat die dan in 2016 van kracht zou zijn. In november werden de landelijke sportorganisaties hiervan ook op de hoogte gesteld en via hen de clubs.

Kritische vragen

Begin dit jaar stelden Hanke Bruins Slot en haar CDA-collega Pieter Omtzigt de minister nog een aantal kritische vragen, maar feitelijk was de race toen al gelopen.

De schade voor de sportclubs zou wel meevallen, zo kon worden opgemaakt uit het antwoord van de minister van Sport op de vraag of deze beleidswijziging de financiële stabiliteit van sportclubs niet in gevaar bracht: “Bij de huidige mogelijkheid tot gedeeltelijke compensatie van de betaalde energiebelasting gaat het om gemiddeld 1% van de begroting van een sportvereniging. Het is dan ook niet de verwachting dat de financiële stabiliteit van sportverenigingen hierdoor substantieel aangetast wordt.”

Dat sportclubs die eerder hebben geïnvesteerd in energiebesparing niks hebben aan een stimuleringssubsidie maar wel hun ecotax-compensatie kwijtraken werd wat merkwaardig weggepoetst. Die verenigingen werden niet benadeeld volgens de minister. Immers die clubs hebben dankzij hun investeringen nu een lagere energierekening en “deze verlaging van energielasten betekent automatisch dat de gedeeltelijke compensatie van de betaalde energiebelasting lager is geworden”.

De Brabantse tennisvereniging LTV Haaren (500 leden) is zo’n club die vooruitliep in duurzaamheid. De aanpak van de club is vaak als voorbeeld gesteld. De club had een energiedeskundige in de gelederen die de club in 2011 overhaalde om maatregelen te treffen waardoor de club haar energieverbruik zag halveren. Er waren wel forse investeringen mee gemoeid. Maar, zo was berekend, die zouden bij een verwachte levensduur van de installaties van 20 jaar, binnen 10-12 jaar worden terugverdiend. Daarbij was ook ingecalculeerd dat de club jaarlijks een compensatie voor de ecotax ontving. Nu dat niet meer het geval is, moet de club de meerjarenbegroting aanpassen. Penningmeester Ron Verhoeven: “Het is wel zuur hoor. Dat je als club risico’s hebt genomen en een voorbeeldfunctie vervult. En dat die dan zo wordt beloond.”

Contraire signalen

De vraag om de ecotax-compensatie te handhaven werd nog eens herhaald. Tevergeefs. In haar afwijzing ging de minister eraan voorbij dat de compensatieregeling ooit werd ingesteld omdat de fiscaal neutraal bedoelde vergroening van het belastingstelsel voor sportclubs als een eenzijdige lastenverzwaring uitpakte: “De teruggave regeling energiebelasting stimuleert verenigingen niet om energiebesparende of verduurzamende maatregelen te nemen. Door deze middelen in te zetten voor de nieuwe regeling wordt deze positieve stimulans wel aan de verenigingen gegeven. Het in stand houden van beide regelingen zou twee contraire signalen aan de sportverenigingen geven.”

Het is lang geleden dat er werd gelobbyd voor de ecotax-compensatie, maar de logica erachter is daarmee niet verdwenen. In tegendeel. De vergroening van het belastingstelsel is doorgegaan, de energiebelasting is geleidelijk aan opgeschroefd en compenserende maatregelen in de sfeer van arbeid en winst komen nog altijd niet of nauwelijks aan bij de sport.

Welkom extraatje

Het is opmerkelijk dat NOC*NSF en de bonden ogenschijnlijk nogal makkelijk zijn meegegaan in het beleid van de minister en dat zij de argumenten van de minister zonder verdere kanttekening overnamen toen zij op hun beurt de clubs informeerden: “Die teruggave was een welkom extraatje, maar had wat de overheid betreft ook een ongewenst effect. De grootste energieverbruikers konden immers rekenen op de hoogste vergoeding. De huidige regering meent echter dat juist sportverenigingen en -stichtingen die het meest investeren in een duurzaam energiebeleid en energiebesparende maatregelen beloond moeten worden voor hun inspanningen.”

De regeling

Zo kon de ecotax-compensatie worden afgeschaft en kwam de regeling Energiebesparing en duurzame energie sportaccommodaties tot stand. Een goed bedoelde motie kreeg onbedoelde gevolgen. Terwijl kerken, dorpshuizen, scoutinggroepen e.d. nog altijd een compensatie krijgen voor de energiebelasting die zij betalen, is dat voor sportclubs nu verleden tijd. Op 1 september 2015 werd de regeling in de Staatscourant gepubliceerd.

Deze maakt het mogelijk dat sportclubs die willen investeren in energiebesparing of  duurzame energie onder bepaalde voorwaarden een subsidiebijdrage van 15-30% in de materiële kosten krijgen, tot een maximum van €125.000 per jaar.

In de toelichting op de regeling is te lezen dat een subsidieplafond is vastgesteld op €6.000.000 (per jaar) en dat er naar verwachting ruim 400 aanvragen per jaar zullen kunnen worden gehonoreerd. Naast de subsidieregeling zijn er bij het Waarborgfonds ook gunstige kredietfaciliteiten gecreëerd. Daar steekt VWS jaarlijks een bedrag van €3.000.000 in.

Of het werkelijk ruim 400 clubs zullen zijn, valt nog te bezien. Lucas Hullegie van Sportief Opgewekt, een bedrijf dat sportclubs ondersteunt bij de subsidieaanvragen, schat dat clubs gemiddeld €20.000 tot €30.000 zullen aanvragen. Als dat zo is, zou het om slechts 200 à 300 sportclubs gaan. Hoe dan ook staan tegenover enkele honderden clubs die volgend jaar subsidie gaan ontvangen duizenden clubs die hun ecotax-compensatie verliezen.

In de afgelopen jaren ging het om 6.000 clubs die gemiddeld een bedrag van ongeveer €1.500 per jaar terugkregen. Maar de verschillen zijn groot. Zoals wel blijkt uit enkele willekeurige voorbeelden. We informeerden bij verschillende clubs wat het verlies van de ecotax-compensatie voor hun financiële huishouding betekende en vroegen ook of zij gebruik wilden gaan maken van de nieuwe regeling.

HC Waddinxveen
Hockeyclub Waddinxveen heeft een jaar of vier geleden een nieuw clubhuis betrokken dat aanmerkelijk beter geïsoleerd is dan het vorige. De club telt ongeveer 470 leden. Penningmeester Edwin van de Drift:  “De afschaffing van de ecotax-compensatie betekent dat we jaarlijks circa €1.000 mislopen aan inkomsten. Onze totale begroting qua opbrengsten is circa €130.000. Qua resultaat zitten wij al een paar jaar - na onze nieuwbouw - rondom het break-even punt. Het verlies van de ecotaks kan ons dus gemakkelijk een negatief resultaat opleveren. Door de nieuwbouw hebben wij geen geld voor verdere investeringen. Wel hebben we een tijd geleden gekeken naar led-verlichting. Dit wordt qua aanschaf echter veel te duur. We proberen wel meer sponsorgelden binnen te halen, maar dat is in deze tijden ook niet makkelijk. Met name onze gemeentelijke heffingen zijn sterk toegenomen (incl onroerendezaakbelasting). Wij betalen inmiddels rond de €2.000 terwijl dit twee seizoenen geleden nog ca. €1.500 was. Daarnaast heeft de gemeente Waddinxveen recentelijk besloten om een extra heffing door te voeren die een fonds moet vormen. Hieruit zullen subsidies worden gegeven aan sportclubs, sociale activiteiten, etc. Mijn vermoeden is dat wij niet meer terug zullen krijgen dan we moeten gaan betalen. Dit is allemaal nogal nieuw en ik heb nog geen berekeningen gezien.”

TV Ter Spille
Tennisvereniging Ter Spille in Olst, een kleine club met 200 leden, heeft zijn hoop gevestigd op de nieuwe subsidieregeling. Voorzitter Gert Meydam: "Door de afschaffing van die ecotax-compensatie gaan wij als organisatie jaarlijks €700 missen. Dat is 1,7 % van de totale begroting. Wij hebben een energiescan laten maken en gaan investeren. We proberen mee te liften op de subsidie (30%) die wordt verstrekt voor duurzame investeringen. Op deze manier proberen we terug te verdienen. Er wordt bij ons gekort op subsidie op onderhoud van de accommodatie. Een derving van ca. €1.500."

SV De Koog
De kleinste voetbalclub van Texel, sv De Koog, telt nog geen 100 leden. Penningmeester Adrie Eelman heeft de laatste jaren steeds ongeveer €500 kunnen bijschrijven op de rekening dankzij de ecotax-compensatie. Dat is minder dan 1% van de begroting. Het gebouw van de club is aan renovatie toe maar daarvoor ontbreken de middelen. Een paar jaar geleden heeft Eelman zich verdiept in het energiegebruik van de club. “We hebben toen een quick scan laten doen en gekeken naar led-verlichting, maar dat werd te kostbaar voor ons. Het gaat bij ons per week maar om twee avonden van vier uur. Uit de berekeningen kwam naar voren dat we een terugverdientijd zouden hebben van 30.3 jaar.”

Achilles'12
De Hengelose voetbalclub Achilles’12 is ongeveer tien keer zo groot als de club uit De Koog. Het sluitend krijgen van de begroting was geen sinecure, zo stelt de club in een persbericht naar aanleiding van haar laatste ledenvergadering: “Achilles’12 wordt evenals de overige Hengelose verenigingen geconfronteerd met overheden die moeten bezuinigen en sportverenigingen worden daarbij niet ontzien. Alleen al het afschaffen van de ecotax-subsidie door het ministerie van VWS scheelt Achilles’12 zo’n €4.000 per jaar. Twee jaar geleden werd de gemeentelijke subsidie voor de OZB voor sportverenigingen al afgeschaft. ‘Tel daarbij de verhoging van de huur van de velden en de doorbelasting van de kalk die de gemeente voor ons in petto heeft en we hebben het over ruim €10.000 per jaar’, voegt penningmeester Christian Kamphuis toe. En het einde is nog niet in zicht. De gemeentelijke bijdrage voor jeugd- en gehandicaptensport stond de afgelopen bezuinigingsronde ook al ter discussie. Het is maar afwachten wat daar volgend jaar mee gebeurt.” Aan een stevige contributieverhoging viel niet te ontkomen, zo besefte de ledenvergadering die bijna unaniem instemde met een verhoging van €1 per maand voor de jongste pupillen en €2 per maand voor de junioren. De verhoging voor de senioren zit daar met €1,67 tussenin.

Commentaar

In een serie schriftelijke vragen hebben wij verschillende betrokken partijen om opheldering gevraagd. De minister liet via haar woordvoerder weten dat zij niets had toe te voegen had aan datgene wat zij eerder met de Kamer had gedeeld. Hanke Bruins Slot die met haar motie destijds onbedoeld de aanzet heeft gegeven tot het afschaffen van de cotax-compensatie gaf wel een reactie. Datzelfde deed ook Geert Slot, de woordvoerder van NOC*NSF.

De politiek

Hanke Bruins Slot (Tweede Kamerlid CDA) schreef:

"Tijdens het Wetgevingsoverleg Sport van 17 december 2012 heb ik aangegeven dat er nog onvoldoende aandacht is voor duurzaamheid in de sport, en dat er behoorlijke slagen te maken zijn. Sportverenigingen zijn namelijk grootverbruikers op het gebied van elektriciteit, bijvoorbeeld voor veldverlichting. Opvallend was dat bedrijven voor verduurzaming wel steun kregen vanuit de overheid in de vorm van een fiscaal voordeel door middel van de energie-investeringsaftrek en de VAMIL. Sportverenigingen kunnen van deze aftrekposten echter geen gebruik van maken. Daarom heb ik toen een motie ingediend waarin de regering verzocht werd om te onderzoeken of het mogelijk is om voor sportverenigingen een soortgelijke regeling te maken die het gebruik van duurzame energie bij sportverenigingen zou stimuleren.

Met de motie was bedoeld om te bekijken of er een extra stimulering van verduurzaming van sportaccommodaties kon komen. De regering heeft dit echter zodanig uitgevoerd dat de ecotax-compensatie voor sportclubs is komen te vervallen. Ik heb hier een dubbel gevoel bij. Enerzijds ben ik blij dat met de nieuwe regeling sportverenigingen ondersteund worden in de verduurzaming van hun accommodaties. Anderzijds heb ik er problemen mee dat de compensatieregeling is afgeschaft, en zeker als ik kijk naar de manier waarop dat gebeurd is. Pas eind 2014 – dus nadat de penningmeesters van verenigingen hun begrotingen voor 2015 hadden opgesteld – werd opeens bekend dat de compensatieregeling werd afgeschaft. Dat is voor veel clubs een hard gelag. Veel verenigingen hebben het al moeilijk om het hoofd financieel boven water te houden. Dan past het niet als de overheid zich onbetrouwbaar opstelt door het plotseling afschaffen van dit soort regelingen.

Ik heb daarom op verschillende momenten de minister opgeroepen om tot een heroverweging te komen. De bedoeling van de motie van drie jaar was heel duidelijk. Dat de minister deze op een voor het CDA onwenselijke manier heeft uitgevoerd is te betreuren.”

De sport

Geert Slot (woordvoerder NOC*NSF) schreef de volgende reactie die ook door de KNVB en de KNLTB werd onderschreven:

“De teruggaveregeling energiebelasting (ecotax-regeling) staat al enige jaren bij VWS onder druk en op de nominatie om afgeschaft te worden. Dat hebben we telkens kunnen voorkomen. De afschaffing is vooral ingegeven vanwege het zoeken naar bezuinigingsmaatregelen. Omdat er tegelijkertijd ook forse druk bij de overheid is om energiebesparing te stimuleren om daarmee de CO2 reductie te realiseren, leek het voor de hand te liggen om een teruggaveregeling die toeneemt als er meer energie wordt gebruikt af te schaffen. Wij hebben indertijd ingeschat dat we het afschaffen van deze regeling daarom niet zouden kunnen voorkomen.

De minister is naar aanleiding van een motie van het CDA en D66 gaan nadenken over een stimuleringsregeling voor energiebesparing en verduurzaming in de sport. De minister was daarbij van mening dat de oude regeling op zichzelf verenigingen niet stimuleerde om energiebesparende of verduurzamende maatregelen te nemen. Het in stand houden van beide regelingen zou in haar ogen twee contraire signalen aan de sportverenigingen geven.

Op ons verzoek is de discussie over het afschaffen van de ecotax-regeling eerst uitgesteld. Toen het principebesluit van afschaffing eenmaal genomen leek, bleken de minister en de Tweede Kamer gevoelig voor onze argumenten om de daadwerkelijke invoering nog eens met een jaar van 1 januari 2015 naar 1 januari 2016 uit te stellen zodat de nieuwe regeling kon worden ontwikkeld.

Wij hebben er altijd voor gepleit om de middelen die voor de bekostiging van de ecotax-regeling worden gebruikt binnen de sport te behouden en zelfs specifiek voor de sportverenigingen te bestemmen. Door deze middelen in te zetten voor de nieuwe regeling wordt gerealiseerd dat dit geld opnieuw ten goede komt aan sportverenigingen en er bovendien een positieve stimulans aan sportverenigingen wordt gegeven om aan energiebesparing en verduurzaming te doen. Dat is om redenen van maatschappelijk belang en vanwege de altijd krappe clubkas, zeer van belang. Op termijn kan het investeren in verduurzaming van accommodaties meer opleveren dan de Ecotaks-regeling. Omdat het wel om grote investeringen kan gaan hebben de sportbonden gepleit voor een waarborgfaciliteit, die er uiteindelijk ook is gekomen en is ondergebracht bij de Stichting Waarborgfonds Sport.

Onze wens om het voor alle verenigingen mogelijk te maken om een energiescan te laten uitvoeren heeft het helaas niet gehaald. Wij blijven er van overtuigd dat dit instrument een grote stimulans op zou leveren richting de zo gewenste besparing op energiegebruik en – kosten.

Tenslotte kunnen wij zeggen dat er veel animo voor de nieuwe regeling is en dat de minister zich bereid heeft verklaard om als er meer aanvragen binnenkomen dan het jaarbudget toestaat, te bekijken of er ruimte is binnen de begroting om budgetten naar voren te halen.”

Labels: 
EcotaxEnergie